Có những chương trình học tập giúp ta đong đếm thêm tri thức. Nhưng cũng có những khoảng thời gian mà khi khép lại, điều đọng lại sâu sắc nhất không chỉ là khối lượng kiến thức thu nhận được, mà là niềm cảm hứng sục sôi, sự ngưỡng mộ và một động lực thôi thúc ta dấn thân hơn nữa trên con đường nghiên cứu. Lớp tập huấn “Nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong Công nghệ tế bào thực vật” do Trung tâm Học tập suốt đời (Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng) phối hợp cùng Hội Sinh lý Thực vật Việt Nam tổ chức chính là một điểm chạm cảm xúc và trí tuệ như thế.
Hai ngày – một khoảng thời gian vô cùng ngắn ngủi nếu đặt bên cạnh hành trình đằng đẵng của một đời nghiên cứu. Nhưng chừng đó là đủ để tôi cảm nhận được nhịp đập hối hả của khoa học hiện đại, đủ để nhận ra phía sau những thành tựu công nghệ sinh học rực rỡ là sự cống hiến âm thầm, bền bỉ của biết bao thế hệ đi trước. Khoa học, đến cuối cùng, không chỉ được dựng xây bằng trí tuệ thuần túy, mà còn được nuôi dưỡng bằng niềm đam mê, trách nhiệm và lòng tận tụy phụng sự.
Ngay từ những phút khai mạc, không khí học thuật nghiêm túc nhưng tràn đầy nhiệt huyết đã bao trùm hội trường. Những chia sẻ của TS. Phan Đức Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, không chỉ thể hiện tầm nhìn phát triển khoa học công nghệ của Nhà trường mà còn cho thấy mong muốn kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương để đưa các kết quả nghiên cứu vào phục vụ thực tiễn. Tiếp đó, phần phát biểu của GS.TS. Dương Tấn Nhựt đã mang lại cho tôi một cách nhìn tổng thể và hiện đại về sự phát triển của công nghệ sinh học thực vật. Trước đây, tôi thường nghĩ các lĩnh vực như chọn giống, nuôi cấy mô, sinh học phân tử hay chuyển gen như những mảng nghiên cứu tương đối độc lập. Tuy nhiên, qua những phân tích của Giáo sư, tôi nhận ra rằng các lĩnh vực này thực chất là những mắt xích liên kết chặt chẽ trong một chuỗi công nghệ hoàn chỉnh. Chính sự kết nối này đã tạo nên sức mạnh của nghiên cứu hiện đại, giúp rút ngắn thời gian tạo giống, tăng độ chính xác trong chọn lọc và mở rộng khả năng ứng dụng vào sản xuất quy mô lớn.
Trong thời đại mà khoa học ngày càng đòi hỏi tính liên ngành và khả năng ứng dụng cao, những diễn đàn học thuật như lớp tập huấn này thực sự có ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là nơi gặp gỡ của những người cùng chung niềm đam mê nghiên cứu, cùng chia sẻ khát vọng đóng góp cho sự phát triển của Nông nghiệp và Công nghệ sinh học Việt Nam. Để tổ chức được một chương trình quy tụ nhiều chuyên gia đầu ngành từ các viện nghiên cứu, trường đại học trên khắp cả nước không phải là điều dễ dàng. Đằng sau thành công của lớp tập huấn này là sự chuẩn bị công phu, sự quan tâm sâu sắc và tầm nhìn chiến lược của GS.TS. Dương Tấn Nhựt (Chủ tịch Hội Sinh lý Thực vật Việt Nam). Là một học viên tham dự, tôi cảm nhận được rất rõ sự chu đáo trong từng hoạt động, sự nghiêm túc trong công tác tổ chức và sự trân trọng dành cho người học.
Điều để lại trong tôi nhiều ấn tượng nhất chính là sự hiện diện của hai nhà khoa học đầu ngành: GS.TS. Dương Tấn Nhựt và GS.TS. Đỗ Năng Vịnh. Trong suốt chương trình, tôi nhiều lần tự hỏi điều gì đã giúp các Thầy duy trì được ngọn lửa đam mê khoa học bền bỉ đến vậy sau hàng chục năm nghiên cứu. Có lẽ câu trả lời nằm ngay trong từng bài giảng, từng câu chuyện chuyên môn và cách các thầy trao đổi với học viên. GS.TS. Dương Tấn Nhựt không chỉ là một nhà khoa học lớn mà còn là một người truyền cảm hứng đặc biệt. Những kiến thức mà Thầy chia sẻ luôn được dẫn dắt bằng hệ thống tư duy khoa học rất rõ ràng, những minh chứng thực tế rất cụ thể, giúp người học dễ dàng nhìn thấy bức tranh tổng thể của ngành công nghệ sinh học thực vật hiện đại.
Điều đáng quý hơn cả là dù đã có rất nhiều thành tựu nổi bật trong nghiên cứu, GS.TS. Dương Tấn Nhựt vẫn giữ được sự gần gũi, nhiệt thành và tinh thần sẵn sàng chia sẻ với thế hệ trẻ. Hình ảnh người giáo sư say sưa trình bày từng nội dung chuyên môn, kiên nhẫn giải đáp từng câu hỏi của học viên đã để lại trong tôi sự kính trọng sâu sắc, tôi càng thấu hiểu hơn giá trị của hai chữ “cống hiến”. Có lẽ để đạt đến trình độ của một nhà khoa học đầu ngành không chỉ cần tài năng mà còn cần hàng chục năm lao động miệt mài trong phòng thí nghiệm, những chuyến công tác kéo dài, những đêm thức trắng với dữ liệu nghiên cứu và trên hết là tình yêu khoa học chưa bao giờ nguội lạnh. Tôi cảm nhận được rằng phía sau những công trình khoa học là cả một hành trình dài của lòng kiên trì, của niềm tin vào khoa học và khát vọng chia sẻ, phụng sự cộng đồng.
Nếu GS.TS. Dương Tấn Nhựt giúp tôi nhìn thấy sự liên kết của các công nghệ hiện đại thì chuyên đề của GS.TS. Đỗ Năng Vịnh lại giúp tôi hiểu sâu hơn về nền tảng của công tác chọn tạo giống cây trồng. Với nhiều năm gắn bó cùng lĩnh vực di truyền và chọn giống, GS.TS. Đỗ Năng Vịnh đã mang đến một chuyên đề vừa chuyên sâu vừa giàu tính thực tiễn về nghiên cứu đa bội thể và đột biến gen. Điều khiến tôi ấn tượng không chỉ là lượng kiến thức đồ sộ mà còn là tầm nhìn chiến lược mà thầy truyền tải qua từng ví dụ nghiên cứu. Qua bài giảng của thầy, tôi hiểu rằng phía sau mỗi giống cây trồng mới là rất nhiều năm lao động khoa học âm thầm. Để tạo ra được một nguồn vật liệu di truyền có giá trị, để phát hiện được những biến dị có lợi và chuyển chúng thành những giống cây phục vụ sản xuất là một hành trình đòi hỏi sự bền bỉ, chính xác và lòng kiên nhẫn đáng khâm phục. Với GS.TS. Đỗ Năng Vịnh, từng câu chuyện thực tiễn sâu sắc của Thầy lại gợi nhớ về thế hệ những người mở đường như cố GS.TS. Phan Phải, cố GS.TS. Nguyễn Hữu Đống – những người đã đặt từng viên gạch kiên cố cho nền công nghệ chọn giống nước nhà.
Bên cạnh hai chuyên đề đặc biệt ấn tượng đó, các bài báo cáo về marker phân tử, chuyển gen thực vật, nuôi cấy huyền phù tế bào và công nghệ bioreactor cũng mang lại cho tôi nhiều tri thức mới mẻ. Điều đáng nói là tất cả các chuyên đề đều được sắp xếp theo một trình tự logic, giúp người học nhìn thấy rõ con đường từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng thực tiễn. Từ việc tạo nguồn biến dị bằng đa bội thể và đột biến gen, sàng lọc bằng marker phân tử, chuyển nạp các tính trạng mong muốn, tái sinh cây bằng công nghệ nuôi cấy mô, sản xuất các hợp chất sinh học giá trị cao cho đến nhân giống quy mô lớn bằng bioreactor, tất cả đã tạo thành một chuỗi công nghệ hoàn chỉnh.
Điểm nổi bật nhất của khóa tập huấn là 06 chuyên đề chuyên sâu được GS. TS Dương Tấn Nhựt thiết kế theo hướng vừa cập nhật tri thức mới, vừa định hướng ứng dụng thực tiễn. Mỗi chuyên đề đều mang một giá trị riêng nhưng khi đặt cạnh nhau lại tạo thành một bức tranh toàn diện về công nghệ tế bào thực vật hiện đại.
– Chuyên đề của GS.TS. Đỗ Năng Vịnh về “Nghiên cứu đa bội thể và đột biến gen trong chọn giống cây trồng” đã giúp tôi hiểu rõ hơn vai trò của các biến đổi di truyền trong quá trình cải tiến giống. Những ví dụ thực tiễn về việc tạo giống cây trồng có năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn và khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện môi trường đã cho thấy tiềm năng to lớn của kỹ thuật đa bội thể và đột biến trong nông nghiệp. Qua chuyên đề này, tôi nhận thức sâu sắc rằng nguồn biến dị di truyền chính là nền tảng quan trọng để tạo nên các giống cây trồng mới đáp ứng nhu cầu của xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực dân số ngày càng gia tăng.
– Ở chuyên đề của GS.TS. Dương Tấn Nhựt về kỹ thuật nuôi cấy lớp mỏng tế bào và hệ thống chiếu sáng LED trong vi nhân giống, tái sinh và chuyển gen thực vật, tôi đặc biệt hứng thú trước những tiến bộ công nghệ giúp nâng cao hiệu quả nhân giống cây trồng. Trước đây, tôi chỉ biết đến nuôi cấy mô như một kỹ thuật nhân giống vô tính đơn thuần. Tuy nhiên, qua bài giảng, tôi hiểu rằng việc kết hợp kỹ thuật nuôi cấy lớp mỏng tế bào với hệ thống chiếu sáng LED tối ưu có thể tạo ra những bước đột phá về tốc độ sinh trưởng, khả năng tái sinh và chất lượng cây giống. Đây là minh chứng rõ nét cho xu hướng ứng dụng các công nghệ mới nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp.
– Một trong những chuyên đề để lại nhiều ấn tượng đối với tôi là “Ứng dụng các marker phân tử trong chọn giống chính xác” do PGS.TS. Nguyễn Phương Thảo trình bày. Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, việc lựa chọn cây trồng dựa trên các đặc điểm hình thái không còn đủ đáp ứng yêu cầu nghiên cứu hiện đại. Các marker phân tử cho phép nhận diện những đặc điểm di truyền mong muốn ngay từ giai đoạn sớm, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí. Chuyên đề đã giúp tôi hiểu sâu hơn về khái niệm chọn giống chính xác và thấy được vai trò đặc biệt quan trọng của sinh học phân tử trong công tác cải tiến giống cây trồng hiện nay.
– Chuyên đề về “Nguyên lý và ứng dụng các phương pháp chuyển gen thực vật” của PGS.TS. Đỗ Tiến Phát đã mở ra cho tôi góc nhìn toàn diện hơn về công nghệ gen. Tôi được cập nhật các phương pháp chuyển gen hiện đại, những thuận lợi cũng như thách thức trong quá trình ứng dụng công nghệ này. Đặc biệt, việc hiểu được nguyên lý hoạt động của các kỹ thuật chuyển gen giúp tôi nhận thức rõ hơn về tiềm năng tạo ra các giống cây trồng có khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn hán hoặc điều kiện bất lợi của môi trường. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng để giải quyết các vấn đề an ninh lương thực trong tương lai.
– Chuyên đề “Nuôi cấy huyền phù tế bào trong sản xuất các hợp chất có hoạt tính sinh học” của TS. Hoàng Tấn Quảng đã cho tôi thấy một khía cạnh rất thú vị của công nghệ tế bào thực vật. Tôi hiểu rằng tế bào thực vật có thể trở thành “nhà máy sinh học” để sản xuất các hợp chất quý phục vụ cho y dược, mỹ phẩm và công nghiệp thực phẩm. Điều này mở ra triển vọng rất lớn cho việc phát triển nền kinh tế sinh học dựa trên nguồn tài nguyên thực vật của Việt Nam.
– Khép lại chuỗi chuyên đề là bài báo cáo của TS. Hồ Thanh Tâm về “Ứng dụng công nghệ bioreactor trong chọn tạo giống cây trồng”. Đây là nội dung giúp tôi nhìn thấy rõ con đường chuyển giao từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đến sản xuất quy mô công nghiệp. Công nghệ bioreactor không chỉ nâng cao hiệu quả nhân giống mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí và tăng khả năng thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Qua chuyên đề này, tôi hiểu rằng giá trị của khoa học không chỉ nằm ở những phát hiện mới mà còn ở khả năng đưa những phát hiện đó vào thực tiễn, phục vụ đời sống và sản xuất.
Ngoài những bài giảng chuyên môn, điều tôi trân quý nhất chính là những cuộc trao đổi bên lề giữa các học viên và các chuyên gia. Có những câu hỏi tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại mở ra những hướng suy nghĩ mới. Có những cuộc trò chuyện ngắn ngủi nhưng khiến chúng tôi hiểu rằng con đường nghiên cứu khoa học tuy nhiều khó khăn nhưng cũng đầy ý nghĩa.
Hai ngày tập huấn trôi qua nhanh hơn tôi tưởng!
Hai ngày tập huấn khép lại trong sự lưu luyến của nhiều học viên. Khi những bài giảng cuối cùng kết thúc, khi hội trường dần vắng tiếng trao đổi, tôi nhận ra rằng điều mình mang về không chỉ là những kiến thức mới về công nghệ tế bào thực vật hay những xu hướng nghiên cứu hiện đại. Điều quý giá hơn cả là những suy nghĩ mới được mở ra, những cảm hứng mới được khơi dậy và một niềm tin mạnh mẽ hơn vào giá trị của khoa học.
Tôi vẫn nhớ hình ảnh các giáo sư, các nhà khoa học tận tình chia sẻ từng kinh nghiệm nghiên cứu, kiên nhẫn giải đáp từng câu hỏi của học viên. Trong mỗi bài giảng không chỉ có tri thức, mà còn có sự tâm huyết của những người đã dành phần lớn cuộc đời mình để theo đuổi khoa học. Chính sự tận tụy ấy khiến những kiến thức tưởng chừng khô khan trở nên gần gũi, sinh động và đầy sức thuyết phục. Đặc biệt, những chia sẻ của GS.TS. Dương Tấn Nhựt và GS.TS. Đỗ Năng Vịnh đã để lại trong tôi nhiều suy ngẫm. Từ các Thầy, tôi không chỉ học được kiến thức chuyên môn mà còn cảm nhận được tinh thần nghiêm túc trong nghiên cứu, sự bền bỉ trước những khó khăn và tình yêu sâu sắc dành cho khoa học. Đó là những giá trị không dễ tìm thấy trong sách vở, nhưng lại có sức lan tỏa lâu bền đối với những người trẻ đang từng bước đi vào con đường nghiên cứu.
Tôi rời lớp tập huấn với một cuốn sổ đầy những ghi chép mới, nhưng điều quý giá hơn cả là một tâm hồn đầy cảm hứng. Tôi mang theo sự ngưỡng mộ đối với GS.TS. Dương Tấn Nhựt, người đã giúp chúng tôi nhìn thấy tương lai của công nghệ sinh học thực vật bằng một tầm nhìn rộng mở và niềm đam mê chưa bao giờ vơi cạn. Tôi mang theo sự kính trọng đối với GS.TS. Đỗ Năng Vịnh, người đã cho chúng tôi hiểu rằng những thành tựu trong chọn giống cây trồng hôm nay được xây dựng từ sự lao động khoa học bền bỉ của nhiều thế hệ đi trước.
Xin chân thành cảm ơn Ban Tổ chức, các báo cáo viên và quý Thầy Cô đã tạo nên một chương trình giàu giá trị khoa học và nhân văn. Hy vọng rằng những hạt giống tri thức được gieo xuống trong những ngày cuối tháng Tám sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng và nảy mầm trên con đường học tập, nghiên cứu của mỗi học viên. Và ở đâu đó trên hành trình ấy, hình ảnh những người thầy tận tâm, những nhà khoa học luôn đau đáu với sự phát triển của ngành sẽ mãi là nguồn động viên thầm lặng để mỗi học viên khi trở về đều mang theo trong mình thêm một niềm tin, một trách nhiệm và một khát vọng cống hiến cho sự phát triển của khoa học và nông nghiệp nước nhà.
NCS Phan Phước Minh Hiệp
