Sức khỏe quyết định sức sống, có sức khỏe cây sẽ mọc tốt hơn, có sức đề kháng cao hơn và dễ dàng trụ vững được trước những bất thuận của tự nhiên. Tuy nhiên sức khỏe của cây luôn giảm dần theo năm tháng, sự giảm sút này có liên quan tới quá trình già hóa (lão hóa). Quá trình lão hóa của các tế bào, mô và cơ quan là nguyên nhân làm cho sức sống của cây ngày một yếu đi.
Một cây khỏe luôn có sức sống tốt, mọi chức năng và các quá trình sinh lý diễn ra bình thường; cây sử dụng ánh sáng, hút nước và hấp thụ các chất dinh dưỡng tốt, chống chịu với ngoại cảnh bất lợi cũng tốt (bao gồm cả sâu bệnh hại), kết quả là cây mọc khỏe và ra hoa kết quả như mong đợi.
Sức khỏe của cây phụ thuộc khá nhiều vào sự tồn tại của bộ rễ. Quan sát nhiều chậu cây cảnh mà chúng ta thường mua về để trưng Tết thì thấy rõ, sau Tết, các cây này xuống cấp và hầu như rất khó phục hồi, lý do đơn giản là vì bầu trồng cây lúc bấy giờ chỉ còn là một khối rễ dày đặc, mà hầu hết là các rễ già, thiếu đi các rễ non và hậu quả là cây không thể thực hiện tốt được quá trình hút nước và hấp thụ các chất dinh dưỡng. Khi loại bỏ các rễ già này đi (không còn sự ức chế của rễ già) thì các rễ non sẽ mọc ra và khi đó ta chỉ cần tưới một ít nước, bón một ít phân là cây nhanh chóng được phục hồi và trở lại xanh tốt bình thường.
Hiện tượng tương tự thưởng thấy ở nhiều loại cây trồng. Một số cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm, sau một thời kỳ kinh doanh dài, thường bị suy yếu, gây thất thu, mà một trong những nguyên nhân chính cũng là do quá trình lão hóa, mà sự lão hóa của bộ rễ có ảnh hưởng xấu nhất.
Có nhiều cách để hạn chế và khắc phục hiện tượng lão hóa ở cây; trẻ hóa bộ rễ là một trong những giải pháp dễ thực hiện và có hiệu quả. Kỹ thuật trẻ hóa bộ rễ rất đơn giản, mỗi năm chỉ cần đào, cắt bỏ bớt đi một phần rễ già là được, các rễ non sẽ mọc ra và như vậy là mọi chuyện đã được giải quyết, không phức tạp và có hiệu quả. Các rễ non mới mọc ra sẽ làm tốt được chức năng của mình, khi đó việc chăm sóc cây sẽ trở nên hiệu quả hơn nhiều. Khi kết hợp với các biện pháp đốn, tỉa cành, tạo tán truyền thống, chúng ta sẽ có được những vụ mùa như mong muốn
Trẻ hóa đồng nghĩa với tăng cường sức sống và kéo dài tuổi thọ.
Trong sản xuất người ta thường cuốc hai bên luống mía để bón phân cho vụ mía gốc, cũng là một cách để bỏ bớt đi các rễ già. Cuốc rãnh theo hình tán cây để bón phân cũng là một hình thức tương tự, nhưng chưa phải với ý thức trẻ hóa bộ rễ; nhiều và nhiều lắm những ví dụ tương tự trong tự nhiên.
Người Nhật cũng đã có những sản phẩm theo hướng giúp tăng cường sức khỏe cho cây; “NATURAL PLANT VITALIZER” HB-101 là một trong số đó, đã được áp dụng rộng rãi không chỉ ở Nhật.
Dưới đây là hình ảnh minh họa về sự ức chế của phần già của rễ cây
Prof. Arthur Galston. (Yale University)
Đầu rể phát triển tới một giới hạn nào đó thì dừng lại (vì bị ức chế bởi phần già); khi giải phóng khỏi phần già thì đầu rễ lại phát triển bình thường.
Trên đây chỉ là một vài hiện tượng hoàn toàn khách quan, phản ảnh trung thực quy luật của tự nhiên.
Việc duy trì và tăng cường sức sống cho cây thông qua các kỹ thuật trẻ hóa bộ rễ, không sử dụng hóa chất là một chủ đề trao đổi lý thú, phải chăng đây cũng chính là mục tiêu hướng tới của các giải pháp kỹ thuật và công nghệ theo hướng sinh học. Kỹ thuật trẻ hóa bộ rễ tối ưu cho từng nhóm cây sẽ được thảo luận cụ thể hơn.
Rất mong nhận được nhiều ý kiến phản biện từ người đọc vả một sự hợp tác có thể, với hy vọng sớm có được những giải pháp cụ thể, hữu ích đúng nghĩa trước hết cho một số nhóm cây trồng thích hợp đạt các yêu cầu : Hiệu quả, an toàn và bền vững.,.
Abstract: Plant vigor and environmental stress resistance progressively decline over time due to physiological senescence. In perennial fruit and industrial crops, prolonged exploitation phases frequently induce crop decline and substantial productivity losses, with root system senescence serving as a primary contributor. Biological root rejuvenation techniques represent an effective solution to mitigate senescence-induced deterioration and restore crop health.
PGS. TS. Trịnh Xuân Vũ. Tp. HCM ngày 19 tháng 08 năm 2026.
