OCS cải thiện hiệu quả nhân chồi (hình ảnh trích dẫn từ Nghiên cứu của Thuc và cộng sự, 2026)
Nghiên cứu của Thuc và cộng sự (2026) đăng trên tạp chí Plant Cell, Tissue and Organ Culture đã khẳng định vai trò then chốt của oligochitosan (OCS) trong việc nâng cao hiệu quả vi nhân giống, chất lượng cây con và hàm lượng hoạt chất cynarin ở cây Atisô (Cynara scolymus L.). Đây là bước đột phá kỹ thuật giải quyết toàn diện các hạn chế của phương pháp nuôi cấy mô truyền thống .
Nghiên cứu chỉ ra rằng hiệu quả sinh học của OCS phụ thuộc nghiêm ngặt vào khối lượng phân tử (Mw). Trong các mức độ khảo sát, OCS có khối lượng phân tử thấp 4,45 kDa được xác định là tối ưu nhất. Khi bổ sung vào môi trường với nồng độ 15 – 20 mg/L, OCS kích thích mạnh mẽ sự gia tăng chiều cao chồi và tích lũy sinh khối, giúp cụm chồi in vitro phát triển đồng đều .
Ngoài ra, sự có mặt của 15 mg/L OCS (4,45 kDa) mang lại hiệu quả vượt trội trong giai đoạn nhân giống. Hệ số nhân nhanh đạt 8,33 chồi/mẫu, cao hơn gấp đôi so với công thức đối chứng không có OCS (4,33 chồi/mẫu). Đồng thời, tỷ lệ chất khô trong chồi tăng đáng kể (đạt 12,59% – 13,17%), giúp chồi cứng cáp, giảm hiện tượng thủy tinh thể và tạo tiền đề tốt cho các giai đoạn sau.
Một trong những điểm mới cốt lõi của nghiên cứu là khả năng điều hòa hình thái rễ của OCS. Ở điều kiện đối chứng, rễ in vitro cây Atisô thường hình thành mô sẹo (callus) ở phần gốc thân trước khi ra rễ, khiến hệ rễ yếu, dễ gãy và thiếu rễ bên. Khi kết hợp 15 mg/L OCS và 4 mg/L IBA, tỷ lệ ra rễ đạt 90,67%. Đặc biệt, OCS giúp kích thích rễ sinh ra trực tiếp từ đáy thân chính, hoàn toàn không tạo mô sẹo, đồng thời thúc đẩy hệ thống rễ bên phát triển hoàn chỉnh. Bên cạnh đó, OCS đóng vai trò như một chất kích kháng sinh học (elicitor) kích hoạt hệ thống phòng vệ chủ động của cây. Hoạt tính của các enzyme chống oxy hóa tăng mạnh (SOD đạt 207,65 U/g; CAT đạt 217,41 U/g) đi kèm với sự gia tăng hàm lượng phenolic tổng số. Nhờ vậy, cây con chống chịu tốt với stress môi trường khi chuyển sang vườn ươm. Sau 15 ngày, tỷ lệ sống ở nhà kính đạt tới 96% (đối chứng chỉ đạt 84%). Sau 60 ngày, sinh khối tươi của cây xử lý OCS đạt 106,26 g/cây, vượt trội so với mức 81,57 g/cây của đối chứng.
Về mặt chất lượng dược liệu, việc ứng dụng OCS từ giai đoạn in vitro tạo ra hiệu ứng kéo dài đến giai đoạn cây thương phẩm. Sau 60 ngày nuôi trồng ngoài tự nhiên, hàm lượng hoạt chất chính cynarin trong lá cây được xử lý OCS đạt 512,45 µg/g, cao hơn rõ rệt so với mẫu đối chứng (330,15 µg/g) . Nghiên cứu này đã chứng minh OCS (4,45 kDa, 15 mg/L) là một chất bổ sung đa năng, tối ưu hóa toàn diện quy trình vi nhân giống Atisô: từ tăng hệ số nhân chồi, cải thiện cấu trúc rễ không mô sẹo, nâng cao tỷ lệ sống ở vườn ươm cho đến tăng giá trị hoạt chất dược liệu.
Trích dẫn: Thuc LV, Tung HT, Mai NTN, Luan VQ, Cuong DM, Dang HH, Linh LTT, Dien HH, Thy LTB, Van PTT, Cuong LX, Hien NQ, Binh NV, Nhut DT. 2026. Oligochitosan enhanced shoot multiplication, plantlet quality and cynarin content of artichoke (Cynara scolymus L.). Plant Cell, Tissue and Organ Culture 165: 37. https://doi.org/10.1007/s11240-026-03460-9
Người đưa tin: PGS. TS. Hoàng Thanh Tùng – Trường Đại học Đà Lạt
