Hình: Ảnh hưởng của CoNPs lên sự sinh trưởng của chồi và phát triển của rễ sau 60 ngày nuôi cấy. (A) Chồi nuôi cấy in vitro trên môi trường có bổ sung CoNPs ở các nồng độ khác nhau. (B) Sự hình thành rễ trên môi trường có bổ sung CoNPs ở các nồng độ khác nhau. (C) Cấu trúc giải phẫu của rễ ở nồng độ 0,3 mg/L CoNPs (Ct – Mô phân sinh, R – Rễ, Vt – Mô mạch). [Bar: A = 1 cm, B = 1 mm, C = 50 μm]
Vào tháng 7 năm 2025, nhóm nghiên cứu của GS.TS. Dương Tấn Nhựt đã xuất bản 01 công trình khoa học: “Cobalt nanoparticles enhance the efficiency of in vitro propagation in purple passion fruit (Passiflora edulis Sims)” trên tạp chí Plant Cell, Tissue and Organ Culture (PCTOC, Q1). Nghiên cứu này đã làm rõ vai trò của các hạt nano coban (CoNPs) trong việc nâng cao hiệu quả nhân giống in vitro của cây chanh dây tím (Passiflora edulis Sims) – một cây trồng có giá trị kinh tế cao và khó nhân giống bằng các phương pháp truyền thống.
Công trình này đã đánh giá tác động của CoNPs ở các nồng độ khác nhau lên các giai đoạn quan trọng của nuôi cấy mô: phát sinh hình thái, phát triển chồi, ra rễ in vitro và khả năng thích nghi của cây con. Kết quả chính được ghi nhận như sau:
Phát sinh hình thái: Mẫu lớp mỏng tế bào được nuôi cấy trên môi trường có bổ sung CoNPs đã kích thích sự tái sinh chồi và mô sẹo, với hiệu quả tối ưu ở nồng độ 0,3 mg/L CoNPs. Khi kết hợp với 1,5 mg/L BA, tỷ lệ hình thành chồi đạt 66,67%, cao hơn so với đối chứng (51,11%).
Phát triển chồi: CoNPs đơn lẻ ở nồng độ 0,3 mg/L đã giúp tăng chiều cao chồi, số lượng lá và chỉ số SPAD, đồng thời giảm sự tích lũy khí ethylene và các hormone gây stress. Sự kết hợp với 1,0 mg/L meta-Topolin thúc đẩy sinh trưởng chồi mạnh hơn. Phân tích hormone nội sinh cho thấy CoNPs điều chỉnh mức độ và tỷ lệ của auxin, cytokinin, gibberellin, abscisic acid, góp phần cải thiện hình thành cơ quan và phát triển chồi ở cây chanh dây tím.
Ra rễ: Kết hợp CoNPs với 2,5 mg/L IBA giúp cải thiện tỷ lệ ra rễ (86,67%), số lượng rễ (5,33 rễ/chồi) và giảm hình thành mô sẹo ở gốc chồi.
Thích nghi: Cây con có nguồn gốc từ môi trường có bổ sung CoNPs, đặc biệt ở nồng độ 0,2 mg/L, có tỷ lệ sống sót cao (97,78%), ít rụng lá và phát triển mạnh ở điều kiện ex vitro. Tuy nhiên, nồng độ CoNPs cao hơn gây độc, dẫn đến hoại tử đầu chồi.
Nghiên cứu này mở ra hướng ứng dụng các hạt nano kim loại như công cụ hiệu quả để nâng cao chất lượng và hiệu suất nhân giống in vitro, đặc biệt ở các loài nông – lâm – dược liệu khó nhân giống.
Trích dẫn: Truong Hoai Phong, Nguyen Thi Nhu Mai, Do Manh Cuong, Vu Quoc Luan, Hoang Thanh Tung, Hoang Thi Nhu Phuong & Duong Tan Nhut. Cobalt nanoparticles enhance the efficiency of in vitro propagation in purple passion fruit (Passiflora edulis Sims). Plant Cell Tiss Organ Cult 162, 21 (2025). https://doi.org/10.1007/s11240-025-03140-0
Người đưa tin: GS.TS. Dương Tấn Nhựt, Viện Khoa học sự sống, VAST
