Lễ trao học bổng Cựu Sinh viên – GS.TS. Dương Tấn Nhựt năm 2026 tại tư gia của Giáo sư.
“Lát cắt mỏng” – duyên gặp gỡ trong một hội đồng khoa học
Tôi có vài lần được tham gia hội đồng đánh giá luận án Tiến sĩ cấp Học viện (Học viện Khoa học và Công Nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tại Viện Khoa học Sự sống (cơ sở Đà Lạt), cho các nghiên cứu sinh đang học tập và làm việc tại Phòng Sinh học phân tử và Chọn tạo giống cây trồng của GS.TS. Dương Tấn Nhựt.
Đợt ấy, tôi tham gia phản biện luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Như Mai với đề tài: “Nghiên cứu mối tương quan giữa hormone và khả năng phát sinh hình thái thông qua kỹ thuật nuôi cấy lớp mỏng tế bào trên cây chanh dây, đồng tiền và diệp hạ châu”. Một công trình nghiên cứu nghiêm túc, công phu và giàu giá trị thực tiễn.
Qua buổi bảo vệ đó, tôi hiểu sâu hơn về kỹ thuật nuôi cấy lớp mỏng tế bào theo chiều dọc (lTCL – Longitudinal Thin Cell Layer), lĩnh vực mà GS.TS. Dương Tấn Nhựt là một trong những người đi đầu ở Việt Nam. Đây không chỉ là một kỹ thuật đơn thuần trong công nghệ tế bào thực vật mà còn là một hướng tiếp cận khoa học rất tinh tế, đòi hỏi sự kiên trì, chính xác và tư duy sáng tạo.
Trong khoa học, nhiều khi chỉ một “lát cắt mỏng” cũng đủ mở ra cả một chân trời tri thức.
Tôi càng khâm phục hơn khi biết rằng, đằng sau những thành tựu chuyên môn ấy là một hành trình lao động khoa học bền bỉ gần như không ngơi nghỉ. Đặc biệt là cuốn sách chuyên khảo “Thin Cell Layer Culture System: Regeneration and Transformation Applications” đầu tay dày 530 trang, gồm 14 chương, được xuất bản bởi nhà in Kluwer Academic Publisher năm 2003. Một công trình học thuật đồ sộ, “tưởng chừng không thể” thực hiện được ngay trong thời gian bộn bề công việc mà GS.TS. Dương Tấn Nhựt đang làm nghiên cứu sinh, giống như nhận xét của GS.TS. Michio Tanaka – Người Thầy hướng dẫn luận án Tiến sĩ cho GS.TS. Dương Tấn Nhựt ngày học ở Nhật Bản, “Nhà khoa học xuất sắc có tâm hồn rộng mở”. Ai từng đi học xa, từng làm nghiên cứu sinh mới hiểu để hoàn thành một công trình như vậy cần đánh đổi bằng bao nhiêu thời gian, sức lực và cả những khoảng lặng rất riêng của đời người. Thành tựu khoa học đôi khi không chỉ được viết bằng trí tuệ mà còn bằng nghị lực và sự hy sinh thầm lặng.
Quỹ học bổng đầy tình thương và lòng nhân ái
Sau buổi bảo vệ luận án, chúng tôi được GS.TS. Dương Tấn Nhựt mời về nhà dự lễ trao học bổng cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh đang làm việc trong các nhóm nghiên cứu của Thầy.
Đó là lần đầu tiên tôi được biết đến Quỹ học bổng mang tên GS.TS. Dương Tấn Nhựt.
Buổi gặp hôm ấy để lại trong tôi nhiều xúc động, không phải ở sự trang trọng của buổi lễ, mà ở không khí ấm áp, chân tình và đầy niềm tin yêu vào các thế hệ trẻ. Tôi nhìn thấy trong ánh mắt của các em sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh một niềm hạnh phúc rất thật, hạnh phúc khi được người Thầy của mình tin tưởng, nâng đỡ và tiếp thêm động lực trên con đường khoa học còn nhiều gian khó.
Có những di sản không nằm trong phòng thí nghiệm, cũng không chỉ ở những công bố quốc tế hay các giải thưởng khoa học. Có những di sản được tạo nên bằng cách gieo niềm tin cho lớp trẻ, truyền lửa đam mê nghiên cứu và âm thầm đặt những viên đá đầu tiên cho tương lai của khoa học nước nhà.
Tôi nghĩ Quỹ học bổng của GS.TS. Dương Tấn Nhựt mang ý nghĩa đẹp như thế.
Quỹ đã hoạt động gần 10 năm với 20 lần trao học bổng cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Đó không đơn thuần là sự hỗ trợ vật chất mà còn là một cách nuôi dưỡng những “mầm xanh khoa học”, giúp các em và các anh chị có thêm nghị lực để bước tiếp.
Điều làm tôi xúc động hơn cả là nguồn kinh phí ban đầu của Quỹ có một phần từ sự đóng góp của các học trò để hỗ trợ Thầy điều trị bệnh. Nhưng rồi, GS.TS. Dương Tấn Nhựt đã dành toàn bộ số tiền ấy để lập Quỹ học bổng cho thế hệ sau.
Một sự lựa chọn rất đẹp.
Trong cuộc sống hôm nay, khi người ta dễ nói về thành công, về danh vị, về những điều lớn lao, thì cách sống ấy của Thầy làm tôi nghĩ nhiều về hai chữ “cho đi”.
Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Hiền từng viết: “Người được giúp hôm nay sẽ giúp người khác ngày mai, tạo nên một vòng tuần hoàn của lòng tốt.”
Tôi cho rằng đó cũng chính là tinh thần sâu xa nhất của giáo dục.
Một người Thầy lớn không chỉ đào tạo ra học trò giỏi chuyên môn mà còn gieo vào họ nhân cách sống tử tế, biết yêu thương, biết chia sẻ và biết tiếp nối những điều tốt đẹp cho cộng đồng.
“Lòng biết ơn” – cuốn hồi ký không chỉ để đọc mà để suy ngẫm
Điều làm tôi xúc động nhiều nhất là khi được cầm trên tay cuốn sách “Lòng biết ơn: Hồi ký – Tri ân và hành trình khoa học” do GS.TS. Dương Tấn Nhựt biên soạn và gửi tặng.
Có những cuốn sách đọc để tiếp nhận tri thức. Nhưng cũng có những cuốn sách đọc để chiêm nghiệm về cuộc đời, để soi lại chính mình và để hiểu hơn ý nghĩa của con đường mình đang đi.
“Lòng biết ơn” là một cuốn sách như thế.
Cuốn hồi ký gồm 355 trang, có 34 chương, đan xen giữa những chia sẻ của chính tác giả với những bài viết của đồng nghiệp, học trò và những người từng đồng hành trong hành trình khoa học của GS.TS. Dương Tấn Nhựt. Chính sự kết nối nhiều góc nhìn ấy đã tạo nên một cuốn sách có chiều sâu, giàu cảm xúc mà vẫn chân thực, giản dị.
Tôi thích cách cuốn sách không kể chuyện theo kiểu tô vẽ hay làm nổi bật hào quang cá nhân. Mọi thứ được viết nhẹ nhàng, điềm tĩnh, đôi khi rất đời thường nhưng lại khiến người đọc suy nghĩ rất lâu.
Qua từng trang sách, người đọc có thể hình dung rõ hành trình từ một chàng trai trẻ ở Ninh Hòa lên Đà Lạt thi đại học năm 1986, rồi những năm tháng học tập, nghiên cứu trong điều kiện còn nhiều khó khăn, đến hành trình hội nhập học thuật quốc tế.
Đó là hành trình của một thế hệ nhà khoa học đi lên từ gian khó bằng sự bền bỉ và lòng đam mê thật sự.
Khoa học không ở đâu xa
Điều tôi tâm đắc là cuốn sách cho thấy khoa học không phải điều gì quá xa vời hay chỉ tồn tại trong các phòng thí nghiệm hiện đại. Khoa học hiện diện trong cách con người quan sát sự sống, đặt câu hỏi, phản biện, kiên trì tìm lời giải và sống có trách nhiệm với cộng đồng.
Từ kỹ thuật “lớp mỏng tế bào”, GS.TS. Dương Tấn Nhựt không chỉ tạo ra những giá trị học thuật mà còn gợi mở một triết lý giáo dục rất sâu sắc: mỗi con người, dù nhỏ bé đến đâu, nếu được đặt trong môi trường phù hợp, được nuôi dưỡng bằng niềm tin và cơ hội, đều có thể phát triển thành những giá trị tốt đẹp.
Đọc đến đó, tôi nghĩ nhiều về nghề dạy học!
Người Thầy đôi khi cũng giống như người làm nuôi cấy mô thực vật. Phải thật kiên nhẫn để nhận ra tiềm năng còn rất nhỏ trong mỗi học trò. Có em phát triển sớm, có em cần nhiều thời gian hơn. Nhưng nếu người Thầy đủ bao dung, đủ kiên trì và đủ yêu nghề thì sẽ nhìn thấy “mầm xanh” trưởng thành, mầm xanh sẽ trỗi dậy ngay trong ống nghiệm đang nuôi cấy.
GS.TS. Dương Tấn Nhựt là người Thầy như vậy. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Hiền tâm sự “Người Thầy quyết định tin tưởng vào học trò trước khi học trò kịp tin tưởng vào chính mình”. Có lẽ vì vậy mà cuốn sách không chỉ dành cho người làm khoa học mà còn rất đáng đọc với những ai đang làm giáo dục.
Những con người đi qua đời nhau bằng lòng biết ơn
Một trong những giá trị đẹp nhất của cuốn sách là “lòng biết ơn”. Biết ơn gia đình đã tạo nên hình hài và nuôi dưỡng nhân cách sống và làm việc.
Biết ơn Thầy, Cô đã mở đường cho khoa học. Biết ơn đồng nghiệp đã đồng hành. Biết ơn học trò đã tiếp thêm niềm tin để người Thầy tiếp tục cống hiến.
Trong cuốn sách, GS.TS. Dương Tấn Nhựt đã nhắc đến các nhà khoa học có ảnh hưởng lớn đến hành trình của mình như GS.TS. Oluf L. Gamborg, GS.TS. K. Tran Thanh Van (GS.TS. Lê Kim Ngọc), GS.TS. Michio Tanaka… Không chỉ là sự tri ân cá nhân, đó còn là cách một người làm khoa học gìn giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trong môi trường học thuật.
Tôi đặc biệt trân trọng điều này.
Bởi càng đi nhiều, càng làm việc lâu trong môi trường giáo dục và khoa học, tôi càng thấy rằng: tri thức có thể giúp con người đi xa, nhưng chính nhân cách mới giúp con người đi bền.
Sự mong manh của đời người và nghị lực của người làm khoa học
Đọc “Lòng biết ơn”, tôi còn cảm nhận rất rõ sự mong manh của đời người phía sau những thành tựu khoa học.
Người đọc sẽ bắt gặp trong cuốn sách không chỉ là những công trình nghiên cứu, những hội nghị quốc tế hay thành công nghề nghiệp, mà còn có cả bệnh tật, những thử thách về sức khỏe và những giai đoạn khó khăn trong cuộc sống.
Nhưng có lẽ chính trong những lúc ấy, vẻ đẹp của nhân cách và nghị lực lại hiện lên rõ nhất.
Tôi nghĩ người làm khoa học chân chính thường có một điểm giống nhau: họ rất bền bỉ. Có thể âm thầm, có thể ít nói, nhưng luôn đi tới bằng nội lực rất mạnh mẽ.
GS.TS. Dương Tấn Nhựt cho tôi cảm nhận như vậy!
Giữa những áp lực của nghiên cứu, quản lý, giảng dạy và cả bệnh tật, điều giữ cho người Thầy ấy tiếp tục đi tới chính là tình yêu khoa học và lòng biết ơn đối với cuộc đời.
Giá trị còn mãi của một cuốn sách giàu tính nhân văn
Sau khi đọc xong cuốn hồi ký, điều còn đọng lại trong tôi không chỉ là sự kính trọng dành cho một nhà khoa học có nhiều đóng góp cho lĩnh vực Công nghệ tế bào thực vật ở Việt Nam. Điều còn lại sâu hơn là cảm giác ấm áp về một con người sống chân thành, tử tế và luôn nghĩ cho người khác.
“Lòng biết ơn” không phải là cuốn sách viết để ca ngợi thành tựu cá nhân. Đây là một cuốn sách giàu tính giáo dục về nhân cách sống, về thái độ làm việc, về cách giữ lửa đam mê và về trách nhiệm của người trí thức đối với xã hội.
Tôi nghĩ lớp trẻ hôm nay, nhất là sinh viên và những người đang bước vào con đường nghiên cứu khoa học, sẽ tìm thấy trong cuốn sách nhiều điều đáng suy ngẫm.
Con đường khoa học chưa bao giờ dễ dàng.
Nhưng nếu có đam mê, có kỷ luật, có lòng biết ơn và biết sống vì cộng đồng thì những giá trị tốt đẹp sẽ luôn được tiếp nối.
Kết luận
Khép lại những trang cuối của “Lòng biết ơn: Hồi ký – Tri ân và hành trình khoa học”, trong tôi vẫn còn nguyên cảm giác lắng đọng.
Có những cuốn sách đọc xong rồi cất lên kệ. Nhưng cũng có những cuốn sách khiến người đọc muốn ngồi yên và chậm lại thêm một lúc nữa để nghĩ về nghề nghiệp, về con người và về cách mình đang sống mỗi ngày.
“Lòng biết ơn: Hồi ký – Tri ân và hành trình khoa học” là một cuốn sách như thế.
Ở đó, tôi không chỉ nhìn thấy hành trình của một nhà khoa học mà còn thấy bóng dáng của một người Thầy tận tụy, một người sống nghĩa tình và một con người luôn hướng về cộng đồng bằng tất cả sự chân thành của mình.
Giữa nhịp sống hôm nay, khi mọi thứ thay đổi rất nhanh, cuốn sách nhắc chúng ta nhớ rằng những giá trị bền vững nhất vẫn luôn là: lòng biết ơn, sự tử tế, tinh thần phụng sự và niềm tin vào thế tương lai.
Tôi tin rằng cuốn sách sẽ tiếp tục được nhiều người tìm đọc, không chỉ bởi giá trị khoa học mà còn bởi chiều sâu nhân văn mà tác giả gửi gắm trong từng trang viết.
Một cuốn sách rất đáng để đọc chậm, suy ngẫm và cảm nhận bằng cả tấm lòng ./.
PGS.TS. Phạm Văn Hiền
Nguyên Phó Hiệu trưởng – Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh
